Dane kontaktowe
Wystawiona przez:
Użytkownik ukryty
Telefony stacjonarne:
brak
Telefony komórkowe:
brak
E-maile:
brak

Dane aukcji
Treść aukcji

LEWICKA - NIEZNANE EKSLIBRISY POLSKIE XVI WIEKU

WSTĘP - SPIS TREŚCI - OPIS:

WSTĘP




kslibris jest jedną z udoskonalonych form znaku własnościo¬wego na książce. Najstarsze oznaczenia własnościowe na książ¬kach pojawiają się w Polsce w drugiej połowie XIV wieku na kartach rękopisów. Są one dwojakiego rodzaju: skromne, od¬ręczne noty właściciela w rodzaju: Liber magistń Joannis Szcze¬knę (Jan Szczekną został magistrem w r. 1375) lub inna, dłuż¬sza zapiska z początku XV wieku: Liber iste est magistń Luce
de Magna Cosmin comparatus in studio Cracoviensiy uzupełniona wiadomością
o miejscu sporządzenia bądź nabycia rękopisu, itp.
Do takich odręcznych oznaczeń własnościowych należy też nazwa książ¬ki ofiarowanej na pamiątkę przez pierwszego właściciela swojej Alma Mater. Wówczas książkę nazywano Memoriale^ czyli Wspominką, takiego czy innego magistra i wtedy zapiskę odręczną na książce kreślił ofiarodawca lub odbiorca. Tak np. książka Jana z Jastrzębi, profesora i rektora Uniwersytetu Krakowskiego, zmarłego około r. 1439 nosi zapiskę: Memoriale magistń Johannis de Yastrobe professoris pro Universitate Studii Cracoviensis (BJ rkps 1185). Na innym rękopisie (BJ 1533) odczytać można zapiskę magistra Zygmunta z Pyzdr tej treści: Memo¬riale magistń Sigismundi, qui petwit propter Deum3 ut eum memorie vestre tempo-ńbus vite vestre impńmatis\ czyli jest to książka-wspominka magistra Zygmunta, który prosił na Boga [swoich następców], aby pamiętali o nim w ciągu życia.
Obok tych prostych form oznaczania własności książki, pojawiają się pod koniec XIV wieku ozdobnie malowane godła: herby i gmerki właścicieli ręko¬pisów, włączane zazwyczaj we floraturę marginalną iluminowanych kodeksów. Na ten rodzaj malowanych znaków książkowych w Polsce zwrócił po raz pierwszy uwagę Kazimierz Dobrowolski3. Andrzej Ryszkiewicz nazywa je protoekslibri-sami. Książka Edwarda Chwalewika o ekslibrisach zamieściła reprodukcję jednego z takich malowanych w XV wieku godeł rodowych: herb Poraj Marcina Grusz-czyńskiego3. W publikacji Ameisenowej4 można zobaczyć ich pięć. Są to: herb Prus Tomasza Strzempińskiego, herb Dębno Jakuba z Sienna, herb Wieniawa Jana Długosza, herb Jasieńczyk Pawła z Zakliczewa i herb Nabram Marcina Bełzy. Maria Grońska5 opisała rzadki przykład znaku własnościowego z r. 1471 w formie napisu, którego litery wycięte w złocie płatkowym zostały naklejone na marginesie rękopisu należącego do Piotra z Szamotuł, kasztelana poznańskiego.

W Bibliotece Jagiellońskiej zachował się jeden z najstarszych, z końca XIV wieku malowany herb SZELIGA o wymiarach 19 x 18 mm. Znajduje się on na karcie 83 rękopiśmiennego Brewiarza pergaminowego, pisanego i zdobionego w XIV wieku6 w Krakowie. Na gotyckiej, prawie kwadratowej, dołem zaokrąg¬lonej tarczy w polu czerwonym widać półksiężyc złoty, zwrócony rogami do góry, z jego środka wznosi się krzyż, również złoty. Sam rękopis nie daje odpowiedzi, kto był pierwszym właścicielem rękopisu i czyje godło wkomponował iluminator krakowski w dekorację marginalną. Nie udało się również w innej drodze ustalić pewnie, czyją był własnością. Można tylko przypuszczać, że rękopis mógł należeć do Bodzęty (ok. r. 1320-1388), wielkorządcy krakowskiego,następnie arcybisku¬pa gnieźnieńskiego. Z jego ręki Władysław Jagiełło otrzymał w r. 1386 koronę. Bodzęta pochodził ze wsi Szeligi koło Opatowa i na pieczęciach w r, 1375 i 1388 używał herbu Szeliga. Wprawdzie szlachectwo jego było dwukrotnie kwestio¬nowane, ale za każdym razem zdołał je obronić7.
Inny malowany znak wielkości 40 x 30 mm przedstawia herb JASTRZʬBIEC na tarczy nieco podłużnej, dołem zaokrąglonej. W polu czerwonym biała podkowa barkiem w dół, wewnątrz krzyż biały8. Występuje na czterech kodeksach (BJ rkps 331, 353, 362, 412), które ok. połowy XV wieku były własnością Świę-tosławazjeziorska, plebana w Żninie. Czterokrotnie powtórzona ta sama for¬ma znaku własnościowego przemawia za pędzlem jednego iluminatora. Na dwóch kodeksach (BJ rkps 353 i 412) herb Jastrzębiec otrzymał ozdobniej sze obramo¬wanie, nie wykraczające ponad przeciętność malarstwa książkowego tego okresu. Na dolnym marginesie karty pierwszej obu rękopisów widoczne jest biało-czerwo-ne godło, fantazyjnie pochylone w prawo (heraldycznie), wzbogacone dekoracją z szerokiej wstęgi, związanej u góry jakby w węzeł barwy błękitnej ze zwisającymi na boki końcami szarfy koloru seledynowego.
Właściciel ekslibrisu Świętosław herbu Jastrzębiec pochodził z Jeziorska, wsi położonej nad Wartą w powiecie tureckim; w latach czterdziestych XV wieku występuje jako pleban w Żninie w woj. poznańskim9. W Bibliotece Jagielloń¬skiej zachowały się, oprócz czterech oznaczonych ekslibrisami, jeszcze dwa jego kodeksy prawnicze z odręczną zapiską własnościową. Ale miał ich na pewno więcej. Mówią o tym zapiski skreślone na jego książkach. Z jednej (BJ rkps 354) wynika, że w r. 1442 Świętosław otrzyma! w zastaw od magistra Michała z Krosna dwa rękopisy z komentarzami do IV i V księgi dekretaliów w zamian za pożyczkę 10 złotych florenów węgierskich. Natomiast druga jest odręczną zapiską Jana Dąbrówki, wówczas doktora dekretów, który potwierdza, iż sprzedał Świętosławowi za 29 złotych florenów węgierskich dwa rękopisy: jeden zachowany do dziś z komentarzem Franciszka de Zabarellis do / księgi dekretaliów'10 oraz drugi, dziś zaginiony, pt. Decisiones Rotae Romanae11. Tak więc w świetle zachowanych rękopisów Świętosław z Jeziorska jawi się nam jako wykształcony dekretysta o zainteresowaniach bibliofilskich.
Trzeci malowany herb OGOŃCZYK Andrzeja Rudowskiego
wyszedł spod pędzla utalentowanego iluminatora krakowskiego w ostatnim dziesiątku XV wieku12. Był to artysta, który —■ zdaniem Ameisenowej — pierwszy wprowadził do malarstwa książkowego w Krakowie nowy system

zdobniczy, oparty na renesansowych prawach symetrii i rytmu. Dolną poło¬wę półarkuszowej karty (346 x 220 mm) wypełnia czerwona, plastycznie mode¬lowana tarcza, na niej herb Ogończyk z żółtym półksiężycem i srebrną strzałą. Powyżej herbu unosi się falująca banderola z czarnym napisem gotycką minuskułą: Andreae Rudowszky. Znak ów zdobi czyste odwrocie karty CCLXXII egzemplarza Mszału Krakowskiego, drukowanego przez Jerzego Stuchsa nakła¬dem Jana Hallera około r. 1494^1496 (BJ Inc. 2861). O właścicielu tej pięknie iluminowanej książki i ozdobionej tak efektownym „protoekslibrisem" wiemy niestety bardzo mało. Wiadomo tylko, że Andrzej Rudowski zmarł przed 23 czerw¬ca 1501 r., zapisując Uniwersytetowi Krakowskiemu fundusz na utworzenie altarii Męki Pańskiej w kościele Mariackim13. Po nim też pozostał ów mszał w Bibliotece Uniwersytetu Krakowskiego.
W połowie XV wieku pojawił się w Polsce znak własnościowy na oprawie książki jako tzw. superekslibris. Może on być dwojakiego rodzaju: introligatorski lub „prawdziwy"14. Sporządzony z materiału i narzędziami znajdującymi się w warsztacie introligatorskim, jest superekslibrisem introligatorskim. Natomiast wykonany na zamówienie właściciela i będący jego wyłączną własnością jest super¬ekslibrisem prawdziwym. Jeden z najstarszych znanych superekslibrisów intro¬ligatorskich ma postać herbu Belina, wyrytego techniką nacinania, tzw. Leder-sznytu, na oprawie rękopisu krakowskiego z r. 1466, należącego do Mikołaja Beliny z Leszczyn, profesora Uniwersytetu Krakowskiego, zmarłego w r. 147415. Do najdawniejszych superekslibrisów prawdziwych należą znaki własnościowe dwóch młodszych kolegów Mikołaja Beliny, profesorów Arnolfa z Mirzyńca herbu Bończa, zmarłego w r. 1491, i Piotra Świętopełka z Zambrzecza herbu Lis, zmarłego w r. 149716. Od tego czasu superekslibris rozpowszechnił się jako jedna z przyjętych form znaku własnościowego na książkach i utrzymał do dziś.
Nie jest natomiast supereksłibrisem tłok z literą K, kilkakrotnie odbity wraz z innymi tłokami (orła i lwa) na oprawie rękopisu z drugiej połowy XIV wieku, zawierającego Homilie św. Augustyna do Ewangelii św. Jana (Augustinus super Joannem). Książka tak ozdobiona wchodziła w XV wieku w skład biblio¬teki Jana Długosza. Jej pierwotnym właścicielem miał być — jak do niedawna sądzono17 — król Kazimierz Wielki. Ale tłok z literą K nie ma charakteru znaku własnościowego, lecz na równi z innymi stemplami, np. orła i lwa, należał do zasobu narzędzi używanych do zdobienia opraw skórzanych przez różnych intro¬ligatorów polskich końca XIV wieku i później. Tłok z ukoronowaną literą K występuje na oprawach polskich XV wieku, a więc dawno po śmierci króla Piasta i równie dobrze może symbolizować panowanie Kazimierza Jagiellończyka.
Właściwy ekslibris, jego rozwój i upowszechnienie się wśród szerszych warstw społeczeństwa wiąże się ściśle z udoskonaleniem techniki drzeworytniczej i z wynalazkiem druku. Wtedy to powstają ekslibrisy drzeworytowe na Zachodzie (zwłaszcza w Niemczech południowych), a stamtąd to już tylko krok do Polski, do Krakowa. Pierwsze druki przybywają na Uniwersytet Krakowski już w latach sześćdziesiątych XV wieku. Ich liczba rośnie w ciągu następnych dziesiątków lat. Na dwóch wczesnych inkunabułach Biblioteki Jagiellońskiej, wydanych w Mediolanie w r. 1478 (Inc. 920 i 997), zachowała się ciekawa forma ekslibrisu

biblioteki kościoła św. Maurycego w Augsburgu. Jest to znak kształtu średnio¬wiecznej pieczęci, tzw. mandorli18, z napisem w otoku: S.pgillum] IOHANNIS. PLEBANI. AD. S. MARICIVM. IN. AVGVSTA. A°. 1407. + W górnej części pola pieczęci postać św. Maurycego w zbroi z włócznią w prawej i tarczą w lewej ręce; w części dolnej., oddzielonej linią poziomą, klęczy Jan, pleban tego kościoła, adorując świętego. Ale skąd na druku z r. 1478 znalazła się pieczęć sporządzona w r. 1407? Widocznie drzeworytowa pieczątka nieżyjącego zapewne już wtedy plebana odbita na książkach, posłużyła jako namiastka ekslibrisu stwierdzającego przynależność obu woluminów do biblio¬teki kościoła św. Maurycego w Augsburgu.

SPIS ILUSTRACJI

str.
Malowany herb Andrzeja Rudowskiego 4
Malowany herb Szeliga 8
Malowany herb Świętoslawa z Jeziorska 8
Ekslibris Anonima herbu Rawicz 15
Ekslibris Pawła Holszańskiego (?) . . " 16
Ekslibris Jana Lamchoniusa 18
Ekslibris donacyjny Jana Lutomirskiego 20
Ekslibris Jana Ponętowskiego (I) 21
Ekslibris Jana Ponętowskiego (II) 23
Ekslibris Szymona Syreniusza 24
Ekslibris Ferenca Ostrowskiego 26
Ekslibris Krzysztofa Scheurla 28
Ekslibris Achillesa P. Gassera 29
Oprawa książki z biblioteki Pawia Holszańskiego (?) 30

SPIS TREŚCI

str.
Wstęp 7
Przegląd ekslibrisów staropolskich w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej . . 11
Pierwsza połowa XVI wieku (Anonim h. Rawicz, Paweł Holszański( ?), Jan
Lamchonius) 13
Druga połowa XVI wieku (Jan Lutomirski, Jan Ponętowski, Szymon Syre-
niusz, Ferenc Ostrowski) 19
Ekslibrisy cudzoziemców związanych z Polską i Polakami (Krzysztof Scheurl,
Achilles Gasser) 27
Zakończenie 31
Przypisy 33
Les ex-libris polonais inconnus du XVIC siecle dans la Bibliotheąue
Jagellonne (Resumć) 37
Skorowidz osób 38
Wykaz sygnatur 39
Spis ilustracji 40

SKOROWIDZ OSÓB


Aleksander ab Alexandio 34 Ameisenowa Zofia 7, 8, 24, 33-35 Anna Wazówna 25, 35, Arnolf z Mirzyńca 9 Augustyn św. 9
Badius Jodocus 13, 34 Barański Marcin 18 Barycz Henryk 33, 34 Bebel Henryk 35 Becker Feliks 25, 35 Bełza Marcin 7 Białobrzeski Marcin 12 Birkenmajer Ludwik Antoni 36 Bodzęta 8, 33 Bourbonius Mikołaj 25 Branicki Sebastian 17 Brożek Jan 12, 34
Camerarius Joachim 36 Ceryicornus Euchariasz 34 Chmiel Adam 34 Chwalewik Edward 7, 12, 13, 33,
34, 36 Cranach Łukasz Starszy 24, 27,
28, 31, 35
Cratander Andrzej 25 Curione Celio Secundo 20 Curtius Jan 35
Dąbrówka Jan 8, 33 Deciusz Jost 28, 35 Długosz Jan 9
Dobrowolski Kazimierz 7, 33 Drecka Wanda 36 Drzewicki Maciej 11, 33 Duns Scotus Joannes 34 Diirer Albrecht 24, 27, 35
Eck (Eckius) Jan 17, 34 Erazm z Rotterdamu 27 Estreicher Karol Starszy 34 Ferdynand, król rzymski 35 Franciszek de Zabarellis 8
Gamrat Piotr 14 Gassarus (Gasser, Gassar) Achilles Pirminius Lindaviensis 29, 31,36 Gaszowiec Piotr 29 Geisberg Max 28, 35 GHcjusz Marcin 20 Goworek Jan Abraham 14 Goworkowie 13 Górkowie vel Górscy 13 Gradowski Aleksander 35 Graf Wilhelm 35, 36 Grodziński Jan 26 Grońska Maria 7, 33 Grot Jakub 14 Grot Jan z Pliszczewa 13 Grotowie 13
Gruczyński Stanisław Jerzy 34 Gruszczyński Marcin 7 Gut Jan z Pliszczewa 13

Hajdukiewicz Leszek 34, 35 Haller Jan 9, 11 Hałaciński Kazimierz 35 Hartleb Kazimierz 34 Hollstein F. W. H. 28, 35 Holszańscy 17 Holszańska Sońka 17 Holszański Paweł Aleksandro-
wicz 14, 17, 31, 34 Hunnius Aegidius 36
Jagiellonowie 17
Jakub z Ercieszowa 34
Jakub z Sienna 7
Jan apostoł 9
Jan z Jastrzębi (Johannes de Yast-
robe) 7
Jan ze Stobnicy 17, 34 Joannicy Gabriel 35 Johannes de Yastrobe zob. Jan
z Jastrzębi Johannes plebanus 10
Kallimach Filip 33
Karger Wiktor 36
Karol V cesarz 35
Kazimierz Jagiellończyk 9
Kazimierz Wielki 9
Kieszkowski Jerzy 33
Knaake Joachim Friedrich Karl 35
Koberger Antoni 35
Kopernik Mikołaj 20, 27, 29, 36
Kowalska Halina 34
Krasiński Franciszek 14, 34
Król Marcin 29
Krzycki Andrzej 11, 33
Lamchonius Joannes 17, 18, 31 Landsberg Marcin 35 Lebellius Jerzy 24, 35 Leiningen — Westerburg Karl E.,
Graf zu 36 Leovitius Cyprian 20 Lewicka-Kamińska Anna 33-36 Lob Mikołaj 35 Lucas de Magna Cosmin 7 Luter Marcin 27 Lutomirski Jan 19, 20, 34
Łazarz Andrysowic 35 Łazarzowa drukarnia (Januszowski Jan) 35
Majkowski Edmund 33 Maksymilian cesarz 36 Manikowski Stanisław 26 Melanchton Filip 27 Michał z Krosna 8 Miechowita Maciej 27, 28, 35 Mikołaj Belina 9 Mikołaj z Bodzentyna 18 Mikołaj z Szadka 20 Mikucki Sylwiusz 33, 34

Muller Jchann 35 Miinster Sebastian 25
Nagler Georg Kasper 25, 35
Oecolampadius Jan 35 Ostrowski Ferenc de Kobylino 19, 26, 31
Paprocki Bartosz 26, 33 Pamis Jan (Petit Jean) 13, 34 Paweł z Zakliczewa 7 Petit Jean zob. Parvus Jan Petreius Johannes 36 Peypus Fridericus 35 Piekarski Kazimierz 33-35 Piotr z Szamotuł 7 Piekosiński Franciszek 35 Piotrkowczyk Andrzej 26 Pirckheimer Willibald 35 Pociecha Władysław 33 Platina Bartłomiej 24, 35 Fonętowska Wincentowa zob. Rud-
nicka
Ponętowski Jan 12, 19-24 Pontificiusz Wawrzyniec z Bis¬kupic 14, 34 Ftolemeusz 29, 36
R (inicjał rytownika) 25
Regiomontanus Jan 35
Reinhart Symphorian 35
Rej Mikołaj 20
Retyk (Rheticus) Jerzy Joachim 29, 36
Rodiginus (Richerius) Ludovicus Coelius 13, 14, 34
Rożen Adam 12
Rudhicka, 1° v. Ponętowska Win¬centowa, 2° v. Wolska Pawłowa 35
Rudolf cesarz 26
Rudowski Andreas 8-9
Ryszkiewicz Andrzej 7
Rytwiański Jan 33
Sacranus zob. Syreniusz Szymon Salomonowie 34 Sbrullius Ryszard 28, 36 Scheurl Christophorus 28 Scheurl Krzysztof 27-28, 35-36 Scheurl Georgius 28 Schneeberger Antoni 11-12, 34 Schoner Jan 29, 36 Schulte- Strathaus Ernst 35 Scotus zob. Duns Scotus
Joannes
Seklucjan Jan 11 Seneka 20
Siebmacher Johann 35-36 Singer Hans Wolfgang 28, 35 Sirenus Sacranus Simon zob. Sy¬reniusz Szymon

Skalski Bazyli 35
Spalatin (Spalatinus) Georgius 35
Speratus Paweł 11
Stefan Batory 12, 26
Stóckel Wolfgang 35
Strzempiński Tomasz 7
Stuchs Jerzy 9
Syreniusz Szymon (Sirenus Simon
Sacranus) 19, 25, 31, 35 Szarffenberg Maciej 17 Szarffenberger Mikołaj 22 Szarffenbergerowie 22 Szczekną Jan 7 Szelińska Wacława 33 Szydiowiecka 35 Szydłowiecki Krzysztof 20, 35 Szykowski Jan 34

Świętopełk Piotr % Zambrzecza
(Rząbca) 9 Swietosław z Jeziorska 8, 33
Thieme Ulrich 25, 35
Trojanowski Stanisław 33
Trzanowski Jerzy 36
Ulhart Filip 20
Ungler Florian 11, 13, 17, 34
Urban Wacław 34
Uruski Seweryn 35
Wantuła Andrzej 36 Wawrzyniec ze Shipczy 14 Werner Jan 29, 36 Wierzbięta Maciej 11 Wietor Hieronim II, 17, 28, 35

Wisłoctci Władysław 34
Władysław Jagiełło 8
Wojciech z Brudzewa 29
Wolscy 20
Wolska Pawiowa zob. Rudnicka
Wolski Paweł 35
Wolski Piotr Dunin 12, 20, 33, 35
Wyżga Jan 14
Zapartowicz Paweł ł4 Zathey Jerzy 33 Zborowscy 26 Zborowski Aleksander 26 Zborowski Samuel 26 Zygmunt I Stary 34 Zygmunt III Waza 25, 26 Zygmunt z Pyzdr 7


WYKAZ SYGNATUR


Rękopisy Str. Cim. 608 — 34 Ryciny Str.
Rkps 331 — 8 4679 — 34 I 6898 — 34
353 — 8,33 5511 — 34 I 6901 — 34
354 — 8 5746-5747 — 35 I 6902 , . 34
362 — 8 8326 — 26 I 7623 — 34
412 — 8 8420 — 20 I 7922 — 33
1185 — 7 8425 — 33 I 7923 — 33
1255 — 33 8509 „ 34 I 7924 — 34
1533 — 7 8516 — 35 I 11099 — 34
8667 — 34 I 11100 — 34
I 11101 — 34
Stare druki Geogr. 868 — 34 I 11103 — 34
Inc. 920 — 9 Graeca 1047 — 34 Teka 211 II — 34
997 — 9 1398a — 36
1354 — 35 Hist. 15042 — 34
2861 — 9 Jus 5926 — 34
Cim. 62-67 -- 34 Neolat. 109 - - - £t-J



WIELKOŚĆ 29X20CM,TWARDA OKŁADKA,LICZY 43 STRONY,14 ILUSTRACJI.

STAN BDB.

KOSZT WYSYŁKI WYNOSI 8ZŁ - PŁATNE PRZELEWEM / KOSZT ZRYCZAŁTOWANY NA TERENIE POLSKI,BEZ WZGLĘDU NA WAGĘ,ROZMIAR I ILOŚĆ KSIĄŻEK - PRZESYŁKA POLECONA PRIORYTETOWA + KOPERTA BĄBELKOWA / / W PRZYPADKU PRZESYŁKI ZAGRANICZNEJ PROSZĘ O KONTAKT W CELU USTALENIA JEJ KOSZTÓW / .

WYDAWNICTWO PWN WARSZAWA 1974,NAKŁAD 1150 EGZ.!!!.

INFORMACJE DOTYCZĄCE REALIZACJI AUKCJI,NR KONTA BANKOWEGO ITP.ZNAJDUJĄ SIĘ NA STRONIE "O MNIE" ORAZ DOŁĄCZONE SĄ DO POWIADOMIENIA O WYGRANIU AUKCJI.

PRZED ZŁOŻENIEM OFERTY KUPNA PROSZĘ ZAPOZNAĆ SIĘ Z WARUNKAMI SPRZEDAŻY PRZEDSTAWIONYMI NA STRONIE "O MNIE"

NIE ODWOŁUJĘ OFERT KUPNA!!!

ZOBACZ INNE MOJE AUKCJE

ZOBACZ STRONĘ O MNIE

add_me.gif

D1.JPGD2.JPGD3.JPGD4.JPGD5.JPGD6.JPGD7.JPGD8.JPGD9.JPGD10.JPGD11.JPGD12.JPG
Strona wykorzystuje pliki "cookies" (ciasteczka). Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich użycie.